Północna Skandynawia · prognoza zorzy na najbliższe noce AuroraRadar.pro

Dla każdej godziny nocy mnożymy cztery rzeczy: aktywność zorzy (z prognozy Kp), bezchmurność, ciemność (czy słońce jest już wystarczająco nisko) i księżyc (im jaśniejszy i wyżej na niebie, tym słabsza zorza widoczna; pod horyzontem nie przeszkadza). Wynik miejsca to jego najlepsza godzina; „najlepsza pora” to godziny, w których wynik trzyma się blisko tego maksimum. 100 oznacza idealną noc, której prawie nie ma. Szansa regionu to wynik najlepszego miejsca w tym regionie – bo tam warto pojechać – a opis dodaje, ile chmur wisi nad resztą regionu. Miejsca w miastach dostają dodatkowy mnożnik za łunę świateł (np. Tromsø – Telegrafbukta 0,51, Kiruna 0,45), bo słabej zorzy spod latarni nie widać.

Prognoza na noc opiera się na Kp, które jest średnią z 3 godzin dla całej planety i spóźnia się wobec tego, co dzieje się nad głową. Dlatego dla bieżącej godziny liczymy dodatkowo wynik „teraz”: z pomiaru wiatru słonecznego (Bz, Bt, prędkość, gęstość) wyznaczamy odpowiednik Kp funkcją sprzężenia Newella z 2007 r. (im bardziej południowe Bz, silniejsze pole i szybszy wiatr, tym większy dopływ energii do magnetosfery) i podstawiamy go do tego samego wzoru z chmurami, ciemnością, księżycem i łuną świateł. To szacunek na najbliższe 30–60 minut, bo tyle wiatr leci z sondy do Ziemi. Wynik na noc mówi, czy planować wyjazd; wynik „teraz” mówi, czy wyjść przed dom w tej chwili. Po zmroku ten sam pomiar liczy się też na mapie, w rankingu i na wykresie: bieżąca godzina dzisiejszej nocy bierze Kp z wiatru słonecznego zamiast z prognozy, więc nagły skok aktywności od razu widać w kolorach regionów.

Indeks planetarny liczony co 3 godziny z sieci magnetometrów na całym świecie (GFZ Potsdam), a NOAA publikuje jego prognozę na kolejne dni. Im wyższe Kp, tym dalej na południe schodzi owal zorzowy. Tromsø, Abisko i Kilpisjärvi leżą pod owalem, więc już Kp 1–2 przy czystym niebie daje szansę, a w Rovaniemi przydaje się Kp 2–3; przy Kp 3–4 zorza jest nad głową; od Kp 5 mówimy o burzy geomagnetycznej (skala G1–G5), widocznej nawet w Polsce.

Pamiętaj: Kp to średnia z 3 godzin i z całej planety. Zorza potrafi „wystrzelić” na kwadrans przy niskim Kp – dlatego obok prognozy pokazujemy pomiar „teraz”.

Naziemny czujnik pola magnetycznego. Gdy nad stacją płynie silny prąd zorzowy (elektrodżet), północna składowa pola (X) odchyla się od spokojnego poziomu – zwykle w dół, o dziesiątki albo setki nanotesli. Radar pokazuje odchylenie ostatniego pomiaru od mediany z ostatniej doby, dla stacji fińskiego instytutu FMI najbliższej wybranego miejsca (Kilpisjärvi, Masi, Kevo, Muonio, Ivalo, Ranua). Gwałtowny zjazd o 100 nT i więcej w ciągu kilkunastu minut to subburza: zorza rozbłyska. W spokojny dzień linia faluje o kilkadziesiąt nT, bo pole zmienia się też z porą dnia.

Pionowa składowa pola magnetycznego niesionego przez wiatr słoneczny. Gdy jest ujemna („na południe”), sczepia się z polem Ziemi i wpuszcza energię do magnetosfery – wtedy zorza rośnie. Dodatnie Bz zamyka drzwi. Zmienia się z minuty na minutę, dlatego to Bz warto obserwować, gdy stoisz już pod niebem.

Całkowita wielkość pola (Bz jest jego częścią). Duże Bt to duży potencjał – ale tylko wtedy, gdy Bz skręci na południe. Typowo 3–8 nT; podczas przejścia wyrzutu koronalnego (CME) potrafi skoczyć do 20–40 nT.

Prędkość mówi, jak szybko cząstki uderzają w magnetosferę; szybki strumień (z dziury koronalnej lub CME) dostarcza więcej energii. Gęstość to liczba protonów w centymetrze sześciennym – gęsty wiatr daje jaśniejszą, bardziej „soczystą” zorzę, jeśli Bz sprzyja.

Model OVATION (NOAA) szacuje co 5 minut, ile gigawatów energii zorza oddaje w górną atmosferę półkuli północnej. To najprostsza jedna liczba opisująca „ile zorzy jest teraz” – z wyprzedzeniem ok. 30–60 minut, bo model liczy z wiatru słonecznego zmierzonego przed Ziemią.

Wiatr słoneczny mierzy sonda NOAA w punkcie L1, ok. 1,5 mln km przed Ziemią. Przy typowej prędkości 400 km/s ta sama porcja wiatru dociera do nas po około godzinie; przy 800 km/s – po pół godziny. Dlatego „teraz” na tej stronie to w praktyce prognoza na najbliższe pół godziny do godziny.

Godzinowa prognoza MET Norway dla każdego miejsca, w trzech warstwach – tak jak warstwy „low / medium / high” na mapach chmur windy.com. Chmury niskie i średnie zasłaniają zorzę całkowicie i liczą się do wyniku w całości; wysokie (cirrus) przepuszczają jasną zorzę, więc liczymy je w połowie. Procent to udział nieba zakrytego chmurami. Aktywność zorzy od Lofotów po Inari jest podobna, więc to chmury decydują, dokąd jechać – często 1–3 godziny drogi w głąb lądu jest czysto, gdy wybrzeże tonie w chmurach.

Po zachodzie słońce schodzi pod horyzont stopniowo: zmierzch cywilny (0 do −6°), żeglarski (−6 do −12°) i astronomiczny (−12 do −18°). Słabą zorzę zobaczysz dopiero od zmierzchu żeglarskiego, wyraźnie od astronomicznego. Wynik liczy wysokość słońca godzina po godzinie dla każdego miejsca i uwzględnia ciemność stopniowo: w zmierzchu cywilnym w 15–50 %, w żeglarskim w 50–100 %, a w pełni od −12°. Godziny zmierzchu są na wykresie kreskowane. W Tromsø od połowy kwietnia do połowy sierpnia pełnej ciemności nie ma wcale, a w grudniu trwa od ok. 15:40 do 7:40.

Procent oświetlonej tarczy oraz godzina wschodu lub zachodu księżyca. Pełnia rozjaśnia niebo i gasi słabą zorzę (silnej nie przeszkadza), za to pięknie oświetla krajobraz do zdjęć. Liczy się nie tylko faza, ale i to, czy księżyc jest w ogóle na niebie – wynik sprawdza to godzina po godzinie dla każdego miejsca: pod horyzontem księżyc nie przeszkadza wcale, nisko (poniżej 10°) tylko trochę.

Jasność nieba w zenicie z atlasu zanieczyszczenia światłem, wyliczona z satelitarnych zdjęć nocnych świateł VIIRS z 2025 r. Im większa liczba, tym ciemniej: naturalne niebo bez sztucznych świateł to ok. 22,0 mag/arcsec², przedmieścia ok. 20, centrum miasta poniżej 19. To model, a nie pomiar, i dotyczy nieba nad głową – łuna nisko nad horyzontem od strony miasta bywa jaśniejsza. Z tej liczby wynik liczy mnożnik łuny świateł: do ok. 21,2 bez kary, w centrum miasta ok. połowy. Przełącznik „Ciemne niebo” nad mapą pokazuje całą warstwę, a karta miejsca – gdzie najbliżej jest ciemniej.

Temperatura z prognozy skorygowana o wiatr (wzór wind chill, używany przez służby meteo w Kanadzie i USA). Przy −2 °C i wietrze 10 m/s ciało czuje ok. −11 °C. Na norweskim wybrzeżu wiatr jest normą, a w głębi lądu mróz sięga −30 °C – ubieraj się według tej liczby, nie według termometru.