Ísland · norðurljósaspá fyrir næstu næturAuroraRadar.pro
Sjáðu hvar og hvenær mestar líkur eru á norðurljósum á Íslandi. Einföld einkunn 0–100 (tekur mið af Kp-spá um norðurljósavirkni, veðri og þremur lögum af skýjum – og fyrir yfirstandandi klukkustund líka af mælingu á Bz í sólvindinum) hjálpar þér að meta hvort það borgi sig að fara út og horfa.
En þetta er samt bara spá – hún getur breyst jafn hratt og íslenska veðrið, svo endurhlaðaðu síðuna og mælingarnar reglulega.
Veldu landshluta eða ákveðinn stað á kortinu og athugaðu hvort líkur séu á norðurljósum. Og ef þú vilt vita meira um norðurljósin sjálf – hvernig þau myndast, hvað tölurnar á síðunni þýða og hvaða gervitungl mæla þær – kíktu á Norðurljósaleiðarvísinn hér fyrir neðan.
Ég elska Íslendinga, ég elska tungumálið ykkar og hef átt hér margar yndislegar stundir – svo ég gat ekki stillt mig um að láta þýða þessa síðu á íslensku. Ég geri mér grein fyrir því að íslenskan hér gæti verið dálítið „bjöguð“, en síðan fjallar jú einmitt um ykkar land. Ef þú sérð villur – og þær eru örugglega einhverjar – láttu mig endilega vita.
Tölurnar í norðurljósabandinu eru einkunn frá 0 til 100: hversu vel aðstæður falla saman á þeirri klukkustund – norðurljósavirkni, skýjahula, myrkur, kvartilaskipti tungls og ljósmengun frá bæjum. Þetta eru ekki líkur í prósentum: 100 þýðir fullkomna nótt, sem kemur nánast aldrei.
norðurljósaband: bjartara og hærri tala = betri klukkustundskýjalög í sinni hæð: hlutfall himins undir skýjum; ský-tákn: eitt upp að 33 %, tvö upp að 66 %, þrjú yfir þaðrökkur (ekki orðið alveg dimmt)besti tíminn
Styðja verkefnið
AuroraRadar.pro er ókeypis. Ef síðan hjálpaði þér að komast undir heiðan himin á réttum tíma eða skipuleggja ferðina – bjóddu mér upp á kaffi. Kaffið fer í nýja staði, þýðingar og í að halda gögnunum gangandi. Og ef við rekumst einhvern tíma hvort á annað undir íslenskum himni – gefum fimmu. Kveðja, Maciek.
Bz til suðurs – hagstætt norðurljósumBz til norðurs – skjöldurinn lokaðurvindur sem hefur ekki enn verið mældur↑↓stefna segulsviðs vindsins (Bz)
Norðurljósabeltið núna
2 %90 %
Hvað tölurnar þýða
viðmið eins og hjá NOAA, Veðurstofunni og SpaceWeatherLive
Einkunn 0–100ein tala í stað fimm grafa
Fyrir hverja klukkustund næturinnar margföldum við saman fjóra þætti: norðurljósavirkni (úr Kp-spánni), heiðan himin, myrkur (hvort sólin sé komin nógu lágt) og tunglið (því bjartara og hærra sem það er, því daufari norðurljós sjást; undir sjóndeildarhring skiptir það engu). Einkunn staðar er besta klukkustund hans; „besti tíminn“ eru þær klukkustundir sem einkunnin helst nálægt hámarkinu. 100 þýðir fullkomna nótt, sem kemur nánast aldrei. Einkunn landshluta er einkunn besta staðarins í landshlutanum – því þangað borgar sig að fara – og lýsingin bætir við hversu mikið skýjað er yfir restinni af landshlutanum. Staðir í bæjum fá aukastuðul fyrir ljósmengun (t.d. Reykjavík 0,66, Akureyri 0,54), því dauf norðurljós sjást ekki undir götuljósum.
Einkunn „núna“sama formúla, en með mældum sólvindi í stað Kp-spár
Spáin fyrir nóttina byggir á Kp, sem er þriggja klukkustunda meðaltal fyrir alla jörðina og er á eftir því sem gerist yfir höfðinu á þér. Þess vegna reiknum við fyrir yfirstandandi klukkustund líka einkunn „núna“: út frá mælingum á sólvindinum (Bz, Bt, hraða, þéttleika) metum við jafngildi Kp með tengifalli Newells (2007) – því meira suðlægt sem Bz er, því sterkara sviðið og hraðari vindurinn, því meiri orka streymir inn í segulhvolfið – og setjum það í sömu formúlu með skýjum, myrkri, tungli og ljósmengun. Þetta er mat fyrir næstu 30–60 mínútur, því svo lengi er vindurinn á leiðinni frá gervitunglinu til jarðar. Einkunn næturinnar segir hvort skipuleggja eigi ferð; einkunn „núna“ segir hvort fara eigi út strax. Eftir að dimmir gildir sama mæling líka á kortinu, í röðuninni og á grafinu: yfirstandandi klukkustund í nótt fær Kp úr sólvindinum í stað spárinnar, svo skyndilegur kippur í virkni sést strax í litum landshlutanna.
Kp (0–9)hversu truflað segulsvið jarðar er
Heimsstuðull reiknaður á þriggja klukkustunda fresti út frá neti segulmæla um allan heim (GFZ Potsdam); NOAA birtir spá um hann fyrir næstu daga. Því hærra sem Kp er, því sunnar nær norðurljósabeltið. Ísland er beint undir beltinu, svo jafnvel Kp 1–2 gefur möguleika í heiðskíru; við Kp 3–4 eru norðurljósin beint yfir höfði; frá Kp 5 er talað um segulstorm (kvarði G1–G5), sem sést jafnvel frá Skotlandi eða norðurhluta Bandaríkjanna.
Mundu: Kp er þriggja klukkustunda meðaltal fyrir alla jörðina. Norðurljósin geta „sprungið út“ í stundarfjórðung þó Kp sé lágt – þess vegna sýnum við mælinguna „núna“ við hliðina á spánni.
Spá Veðurstofunnar (0–9)íslenskur kvarði fyrir komandi nótt
Veðurstofa Íslands gefur út eigin tölu frá 0 til 9 fyrir hverja nótt, tíu daga fram í tímann, byggða á spá NOAA og staðbundinni reynslu. Hún svarar nokkurn veginn til væntanlegs Kp: 0–1 rólegt, 2–3 norðurljós sjást í heiðskíru, 4–5 björt og á hreyfingu, 6+ stormur. Íslendingar lesa þessa tölu saman við skýjakort Veðurstofunnar – og einmitt það sameinum við í eina einkunn.
0–1 rólegt2–3 sést4–5 bjart6–9 stormur
Bz (nT)lykiltalan fyrir „núna“
Norður–suður-þáttur segulsviðsins sem sólvindurinn ber með sér. Þegar hann er neikvæður („suðlægur“) tengist hann segulsviði jarðar og hleypir orku inn í segulhvolfið – þá magnast norðurljósin. Jákvætt Bz lokar dyrunum. Það breytist frá mínútu til mínútu, svo Bz er talan sem fylgjast þarf með þegar maður er kominn út undir bert loft.
yfir −1 rólegt−1 … −5 hjálpar−5 … −10 virktundir −10 sterkt
Bt (nT)styrkur segulsviðs sólvindsins
Heildarstyrkur sviðsins (Bz er hluti af því). Hátt Bt þýðir mikla möguleika – en aðeins ef Bz snýst til suðurs. Venjulega 3–8 nT; þegar kórónuskvetta (CME) gengur yfir getur það stokkið upp í 20–40 nT.
undir 10 venjulegt10–20 hækkað20–30 sterktyfir 30 mjög sterkt
Hraði (km/s) og þéttleiki (p/cm³)hversu fast sólvindurinn þrýstir á jörðina
Hraðinn segir hversu hratt agnirnar skella á segulhvolfinu; hraður straumur (frá kórónugati eða kórónuskvettu) flytur meiri orku. Þéttleiki er fjöldi róteinda í rúmsentimetra – þéttur vindur gefur bjartari og „safaríkari“ norðurljós, svo framarlega sem Bz er með.
300–400 km/s rólegt400–500 hækkað500–700 háttyfir 700 mjög hátt1–10 p/cm³ venjulegtyfir 20 þéttyfir 40 mjög þétt
Afl á norðurhveli (GW)hversu mikla orku norðurljósin dæla inn í lofthjúpinn
OVATION-líkan NOAA metur á fimm mínútna fresti hversu mörgum gígavöttum af orku norðurljósin skila inn í efri lofthjúp norðurhvels. Þetta er einfaldasta talan um „hversu mikið er af norðurljósum núna“ – með um 30–60 mínútna fyrirvara, því líkanið reiknar út frá sólvindi sem mældur er áður en hann nær til jarðar.
undir 20 GW rólegt20–50 meðal50–100 sterktyfir 100 stormur
30–60 mínútna seinkuninhvernig við vitum „núna“ áður en norðurljósin birtast
Sólvindurinn er mældur af gervitungli NOAA í punktinum L1, um 1,5 milljón km í átt að sólu frá jörðu. Á venjulegum hraða, 400 km/s, nær sami vindurinn til okkar um klukkustund síðar; á 800 km/s – hálftíma síðar. Þannig er „núna“ á þessari síðu í raun spá fyrir næsta hálftíma til klukkutíma.
Skýjahula (%)það eina sem raunverulega gerir einn stað ólíkan öðrum á Íslandi
Klukkustundarspá frá norsku veðurstofunni (MET Norway) fyrir hvern stað, í þremur lögum – alveg eins og flipinn „lágský / miðský / háský“ á skýjakortum vedur.is. Lágský og miðský byrgja norðurljósin alveg og teljast að fullu; háský (klósigar) hleypa björtum norðurljósum í gegn og teljast því til hálfs. Prósentan segir hversu stór hluti himins er hulinn skýjum. Norðurljósavirknin er nánast sú sama um allt land, svo það eru skýin sem ráða hvert á að fara.
0–30 % heiðskírt30–60 % happdrætti – skoðaðu gluggannyfir 70 % líklega ekki
Myrkur og rökkurhversu lágt sólin þarf að fara
Eftir sólsetur sígur sólin smám saman undir sjóndeildarhring: borgaralegt rökkur (0 til −6°), sjómannsrökkur (−6 til −12°) og stjarnfræðilegt rökkur (−12 til −18°). Dauf norðurljós sjást fyrst í sjómannsrökkri og vel í stjarnfræðilegu rökkri. Einkunnin reiknar hæð sólar klukkustund fyrir klukkustund fyrir hvern stað og tekur myrkrið með smám saman: 15–50 % í borgaralegu rökkri, 50–100 % í sjómannsrökkri og að fullu frá −12°. Rökkurstundirnar eru skástrikaðar á grafinu. Á Íslandi verður aldrei alveg dimmt frá miðjum maí til loka júlí, en í desember er myrkur frá um kl. 17:00 til 9:00.
Tungliðkvartilaskipti og hvort það er á lofti
Hversu stór hluti tunglskífunnar er upplýstur og hvenær tunglið kemur upp eða sest. Fullt tungl lýsir upp himininn og kæfir dauf norðurljós (sterkum norðurljósum stendur á sama), en lýsir landslagið fallega upp fyrir myndatökur. Það skiptir ekki bara máli hvert kvartilið er, heldur hvort tunglið sé yfirleitt á lofti – einkunnin athugar það klukkustund fyrir klukkustund fyrir hvern stað: undir sjóndeildarhring skiptir tunglið engu og lágt á lofti (undir 10°) aðeins litlu.
Myrkur himins (mag/arcsec²)hve mikið ljós bæja lýsa upp himininn
Birta himins beint yfir höfði úr ljósmengunaratlas, reiknuð út frá gervitunglamyndum VIIRS af næturljósum frá 2025. Því hærri tala, því dimmara: náttúrulegur himinn án gerviljóss er um 22,0 mag/arcsec², úthverfi um 20 og miðbær undir 19. Þetta er líkan, ekki mæling, og á við himininn beint yfir höfði – bjarminn lágt yfir sjóndeildarhring í átt að bæ getur verið bjartari. Úr þessari tölu reiknar einkunnin ljósmengunarstuðul: engin skerðing niður að um 21,2, um helmingur í miðbæ. Rofinn „Dimmur himinn“ fyrir ofan kortið sýnir allt lagið og spjald staðarins segir hvar næst er dimmara.
Á hálendinu og yfir Vatnajökli sýnir atlasinn falskan bjarma frá jöklunum (gervitunglið nemur endurskin frá snjó og ís), svo þar gerum við ráð fyrir náttúrulegu myrkri.
21,8+ mjög dimmt21,5–21,8 dimmt20,9–21,5 lítill bjarmi20,0–20,9 greinilegur bjarmi19,0–20,0 mikill bjarmiundir 19 þéttbýli
Kuldi með vindkælinguþví þú átt eftir að bíða tímunum saman
Spáð hitastig leiðrétt fyrir vindi (vindkælingarformúlan sem veðurstofur í Kanada og Bandaríkjunum nota). Við −2 °C og 10 m/s vind finnst líkamanum eins og það séu um −11 °C. Vindur er reglan á íslensku ströndinni, svo þessi tala segir meira en hitamælirinn einn.
Hvaðan gögnin koma
Norðurljósavirkni
NOAA SWPC – Kp-spá, mælingar á sólvindi (Bz, Bt, hraði, þéttleiki) frá gervitunglinu í L1 og afl norðurljósa á norðurhveli úr OVATION-líkaninu. Veðurstofa Íslands – eigin norðurljósaspá, 0–9, fyrir hverja nótt.
Ský, hiti, vindur
MET Norway (Locationforecast) – lágský, miðský og háský, hitastig og vindur á klukkustundar fresti, fyrir hvern hinna 38 staða. Kuldi með vindkælingu reiknaður út frá vindinum.
Myrkur og tungl
Sólsetur og sólarupprás, myrkur og kvartilaskipti tungls – frá Veðurstofu Íslands, uppfært á sex klukkustunda fresti. Hæð sólar og tungls yfir sjóndeildarhring reiknum við sjálf, klukkustund fyrir klukkustund fyrir hvern stað.
Kort
Grunnkort: OpenStreetMap (ODbL-leyfi, aðeins þarf að geta heimildar). Skiptingin í 12 landshluta er okkar eigin – mörkin liggja miðja vegu milli miðpunkta landshlutanna og enda við strandlínuna.
Myrkur himins
Ljósmengunaratlas – líkan af birtu himins byggt á næturljósum VIIRS (Earth Observation Group, Payne Institute, Colorado School of Mines). Upplausn um 1 km.
Til samanburðar í rauntíma
SpaceWeatherLive – Kp-gröf, sólvindur, norðurljósabeltið, vefmyndavélar. Þar eru sömu gögn frá NOAA og við notum; við fellum ekki gröfin þeirra inn á síðuna (skilmálar þeirra leyfa það ekki), en vísum á þau.
Norðurljósaleiðarvísir
Hvernig á að veiða norðurljós
Hvaðan ljósið á himninum kemur, hvaða tölur skipta raunverulega máli, hvernig á að lesa SpaceWeatherLive og vedur.is og hvernig á að skipuleggja kvöldferð á bíl um Ísland.
Norðurljósin eru ekki happdrætti. Til að sjá þau þurfa fjórir hlutir að fara saman. Þrjá þeirra geturðu athugað í símanum – sá fjórði er undir þér kominn.
Myrkur
Nótt þar sem sólin er vel undir sjóndeildarhring og engin götuljós. Á Íslandi frá lokum ágúst fram í miðjan apríl.
Heiðskírt
Norðurljósin loga í 100 km hæð, skýin hanga í 1–10 km hæð. Skýin vinna alltaf.
Virkni
Sólvindurinn þarf að „opna hliðið“ í segulsviði jarðar. Það segir talan Bz.
Þolinmæði
Norðurljósin koma í bylgjum sem vara 10–30 mínútur. Flestir fara aftur á hótelið korteri of snemma.
1. Hvaðan norðurljósin koma
Norðurljósin eru neonskilti á stærð við heila heimsálfu. Sólin leggur til orkuna, segulsvið jarðar er leiðslan og efri lofthjúpurinn er glóandi gasið.
Sólin blæs stöðugt frá sér straumi rafhlaðinna agna (rafeinda og róteinda) út í geiminn. Það er sólvindurinn. Hann er einn og hálfan til fjóra daga á leiðinni til okkar og ber með sér hluta af segulsviði sólarinnar.
Jörðin hefur sitt eigið segulsvið – ósýnilegan skjöld sem kallast segulhvolf. Venjulega streymir sólvindurinn fram hjá því eins og vatn fram hjá steini í á. Allt breytist þegar segulsviðið sem vindurinn ber með sér snýr til suðurs, öfugt við segulsvið jarðar. Þá „límast“ sviðin tvö saman (eðlisfræðingar kalla það endurtengingu), skjöldurinn opnast og orka streymir inn í langan hala segulhvolfsins á næturhlið jarðar. Öðru hverju „slitnar“ halinn eins og strekkt teygja og skýtur ögnum eftir sviðslínunum beint í átt að pólunum.
Snúðu sviðinu við í hreyfimyndinni og sjáðu muninn.
Af hverju norðurljósin eru græn – og stundum rauð eða bleik
Hraðar rafeindir skella á súrefnisatómum og köfnunarefnissameindum. Atómið sem verður fyrir högginu fær aukaorku andartak og skilar henni svo sem ljósblossa í alveg ákveðnum lit. Liturinn fer eftir því á hvað rafeindin skall og í hvaða hæð.
Rautt, 200–400 km
Súrefni í mjög þunnu lofti. Dauft og sést helst í sterkum stormum. Þetta er liturinn sem fólk sunnar á hnettinum sér oftast, því úr fjarlægð sést aðeins efsti hluti norðurljósanna.
Grænt, 100–200 km
Súrefnisatóm. Bjartasti liturinn og sá sem mannsaugað er næmast fyrir. Það eru 90% af því sem þú sérð á Íslandi.
Bleikt og fjólublátt, 80–100 km
Köfnunarefni. Birtist við neðri brún tjaldanna þegar norðurljósin eru mjög virk og dansa hratt.
Til samanburðar: flugvélar fljúga í 11 km hæð og skýin enda enn neðar.
Rétt að vara við: með berum augum líta dauf norðurljós út eins og grá-hvít, örlítið grænleit rák – auðvelt að rugla þeim saman við ský. Augun greina liti illa í myrkri, en myndavél safnar ljósi í nokkrar sekúndur. Trikk veiðaranna: taktu mynd með næturstillingu símans. Ef „skýið“ kemur grænt út er það ekki ský.
2. Tölurnar sem vert er að skilja
Ef þú manst bara eitt: fylgstu með Bz, ekki Kp. Kp segir hvað gerðist síðustu þrjár klukkustundir. Bz segir hvað gerist eftir 30–60 mínútur.
Gögn um sólvindinn koma frá gervitungli sem er staðsett 1,5 milljón km frá jörðu í átt að sólu (punkturinn L1). Vindur sem hefur farið fram hjá því nær til okkar yfirleitt 30–70 mínútum síðar. Það er eini raunverulegi „glugginn inn í framtíðina“.
Hermir: stilltu geimveðrið
Færðu sleðana og sjáðu hvað gerist á himninum yfir Íslandi. Líkanið er viljandi einfaldað – það á að byggja upp tilfinningu, ekki koma í stað spár.
3. Spár: dagar, klukkustundir, mínútur
Norðurljósaspá virkar eins og stormspá: því nær sem dregur, því öruggari er hún. Hvert tímabil hefur sína eigin gagnauppsprettu.
27 dögum fyrr
Sólin snýst um möndul sinn um það bil einu sinni á 27 daga fresti. Ef kórónugat (dökkt svæði á myndum af sólinni sem blæs frá sér hröðum vindi) gaf okkur norðurljós fyrir mánuði gerir það það líklega aftur. Þannig verða langtímaspár til – taktu þeim sem vísbendingu, ekki meira.
1–4 dögum fyrr
Tvær uppsprettur norðurljósa. Kórónugat sem snýr að jörðu: hraður vindur kemur eftir 2–4 daga og gefur nokkrar rólegar en áreiðanlegar nætur. Kórónuskvetta (CME): rafgasský sem kastast út eftir sólblossa og er 1–3 daga á leiðinni – hún getur gefið sýningu lífs þíns eða… ekki neitt, ef hún ber með sér norðlægt Bz. Sólblossi einn og sér veldur ekki norðurljósum – það sem skiptir máli er hvort hann sendi kórónuskvettu í átt til okkar. Hér koma þriggja daga spáin og Kp-spáin að gagni.
30–70 mínútum fyrr
Vindurinn fer fram hjá gervitunglinu í L1. Frá þeirri stundu veistu raunverulegt Bz, Bt, hraða og þéttleika. Þetta er lykilstundin til að taka ákvörðun: keyra af stað eða fara að sofa.
Núna
Segulmælar (skyndilegt fall í línunni = norðurljósin blossa upp akkúrat núna), vefmyndavélar, kort af norðurljósabeltinu og besta mælitækið af öllum – þín eigin augu sem horfa til norðurs.
Hvar erum við í sólsveiflunni? Virkni sólar gengur í bylgjum sem vara um 11 ár. Hámark núverandi sveiflu, númer 25, var í kringum 2024. Árin rétt eftir hámarkið eru mjög góð fyrir veiðara: stórum sólblossum fækkar en stórum kórónugötum fjölgar, og þau gefa reglubundin, endurtekin norðurljós. Auk þess „tengist“ segulsvið jarðar segulsviði sólarinnar tölfræðilega auðveldar í kringum jafndægur (september–október og mars), svo þá eru norðurljósin fleiri.
4. Hvernig á að lesa SpaceWeatherLive
Forsíða vefsins lítur út eins og flugstjórnarklefi. Til veiðanna þarftu fjóra mæla – hitt er bakgrunnur. Hér fyrir neðan er skissa af síðunni – smelltu á hvaða reit sem er.
Vefurinn hefur tvo flipa: Auroral activity (það sem gerist í kringum jörðina – aðalflipinn þinn) og Solar activity (það sem gerist á sólinni – forsmekkur að næstu dögum). Gildin á skissunni eru aðeins dæmi.
Þriggja mínútna rútína á vefnum
Kp-spá fyrir þrjá daga – stutt yfirlit á morgnana. Á Íslandi er Kp 2–3 þegar góð nótt, svo lág gildi eru engin ástæða til að gefast upp.
Bz – er það neikvætt, og hversu lengi? Smelltu á „More data“ og skoðaðu grafið fyrir síðustu 2 klukkustundir. Hálftími af stöðugu neikvæðu Bz er meira virði en ein djúp dýfa.
Hraði og Bt – því hærri sem þau eru, því sterkari áhrif við sama Bz. Vefurinn segir líka strax hve margar mínútur eru þar til mældi vindurinn nær til jarðar.
Auroral oval – kortið af norðurljósabeltinu. Er græna beltið yfir Íslandi? Er það að verða gult eða rautt?
Magnetometers (segulmælar) – þegar línan fer að falla skarpt, farðu út. Norðurljósin blossa upp akkúrat núna.
Að lokum kvartilaskipti tunglsins og – utan vefsins – skýjakort Veðurstofunnar (kafli 5).
Tilkynningar í stað þess að stara á skjáinn. Vefurinn er með app fyrir síma og tilkynningar. Skynsamleg viðmið á Íslandi: Bz undir −8 nT, Kp 4 og hærra, Hemispheric Power yfir 50 GW. Mundu að farsímasamband getur verið gloppótt utan bæja – athugaðu gögnin áður en þú leggur af stað.
5. Norðurljósaveiðar á Íslandi
Ísland er beint undir norðurljósabeltinu. Virkni er nánast á hverri nóttu. Raunverulegi óvinurinn er ekki sólin heldur íslensku skýin – og þess vegna er bíllinn þinn stærsti kostur.
Hvenær er nógu dimmt
Hæð hverrar súlu er gróf áætlun um fjölda klukkustunda raunverulegs myrkurs við Reykjavík. Smelltu á mánuð.
Tími nætur: norðurljósin geta birst hvenær sem er eftir að dimmir, en tölfræðilega er besti glugginn kl. 22:00–1:00. Vertu kominn á staðinn og tilbúinn kl. 21:30 – ekki að leggja af stað þá.
Ský: hvernig á að lesa kortið á vedur.is
Veðurstofa Íslands (vedur.is) er með sérstaka spá fyrir norðurljósaveiðara. Það er mikilvægasti vefurinn í ferðinni. Hann er lesinn öfugt við það sem innsæið segir:
Hvít svæði = heiðskírt. Grænt = skýjað, og því dekkra sem grænt er, því þykkari eru skýin. Þú leitar að hvítu.
Sleðinn undir kortinu færir tímann áfram klukkustund fyrir klukkustund. Skoðaðu gluggann kl. 21:00–2:00 og sjáðu í hvaða átt glufurnar í skýjunum færast.
Hægt er að skipta á milli lágskýja, miðskýja og háskýja á kortinu. Lágský og miðský eru hættulegust. Björt norðurljós geta skinið í gegnum þunn háský.
Talan í horninu (kvarði 0–9) er virknispáin. Á Íslandi þýðir jafnvel „2–3“ raunverulegan möguleika, svo það eru skýin sem ráða hvort þú ferð, ekki sú tala.
Á bíl eða húsbíl – svona er best að bera sig að
Veldu átt síðdegis. Berðu skýjakort kvöldsins saman við vegakort. Oft nægir 40–90 mínútna akstur: þegar skýjað er fyrir sunnan er oft heiðskírt í skjóli fjalla og jökla – og öfugt.
Finndu staðinn í dagsbirtu. Bílastæði eða útskot með opnu útsýni til norðurs, fjarri ljósum. Maður leitar ekki að afleggjurum á ókunnum vegi í myrkri.
Athugaðu færðina og vindinn. Færð á vegum: umferdin.is (sími 1777). Viðvaranir: safetravel.is og vedur.is. Við gula eða appelsínugula vindviðvörun skaltu halda kyrru fyrir – norðurljósin verða líka á morgun.
Slökktu á öllu. Vélin má ganga til að halda hita, en framljós, dagljós og skjárinn í mælaborðinu eyðileggja nætursjónina hjá þér og öðrum. Augun þurfa um 20 mínútur í myrkri. Notaðu rauða ljósið á höfuðljósinu.
Bíddu með áætlun. Ákveddu hversu lengi þú verður (t.d. til kl. 1:00). Klæddu þig hlýrra en virðist skynsamlegt og taktu með hitabrúsa. Rólegur bogi í norðri breytist oft í dans yfir höfði eftir 20–40 mínútur.
Öryggi – því það er það sem oftast eyðileggur ferðir:
Aldrei stoppa á akbrautinni eða á mjóum vegkanti þjóðvegar 1. Aðeins á bílastæðum og útskotum.
Haltu í hurðina með báðum höndum þegar þú opnar – íslenskur vindur rífur hurðir af hjörunum og engin trygging bætir það.
Á veturna myndast glæra eftir að dimmir, jafnvel á aðalvegum. Fjallvegir (F-vegir) eru lokaðir u.þ.b. frá október til júní.
Reynisfjara og aðrar strendur á Suðurlandi: í myrkri skaltu halda þig vel frá sjónum – öldurnar geta gengið tugi metra upp á ströndina.
Húsbílar: bannað er að gista „á víðavangi“ í ökutæki á Íslandi án leyfis landeiganda. Á veturna eru aðeins sum tjaldsvæði opin – athugaðu listann áður en þú leggur af stað.
Neyðarnúmer: 112.
Staðir sem hafa reynst vel
Listi yfir staði með lýsingum, spá fyrir nóttina og tenglum á Google Maps er í ratsjánni efst á síðunni:fara í röðun staða. Norðurljósin eru þau sömu alls staðar – staðirnir eru ólíkir hvað varðar forgrunn, myrkur og hversu auðvelt er að komast þangað á veturna.
Ef þú ert með bækistöð í Reykjavík: borgarljósin drepa dauf norðurljós, en aðeins 30–45 mínútna akstur (Þingvellir, Kleifarvatn, í kringum Hvalfjörð) gefur alvöru myrkur. Gróttuviti er varaáætlun fyrir kvöld án bíls.
Allir 38 athugunarstaðirnir – stuttar lýsingar
Reykjavík / Grótta Höfuðborgarsvæðið
Grótta á Seltjarnarnesi, 15 mínútur frá miðbænum: dimmasti staðurinn í borginni, með útsýni til norðurs yfir flóann. Bjarminn frá Reykjavík er fyrir aftan þig, en dauf norðurljós sjást ekki hér. Athugið: Grandinn út í Gróttu fer undir sjó á flóði – vertu á bílastæðinu við fjöruna.
Þingvellir Suðurland
Þjóðgarður 45 mínútur frá höfuðborginni: alvöru myrkur, víður himinn yfir Þingvallavatni og stór bílastæði (Hakið). Klassískt fyrsta val ef þú gistir í Reykjavík. Athugið: Greitt er fyrir bílastæði P1 (sjálfsali); á veturna eru tröppurnar niður í Almannagjá hálar.
Vík í Mýrdal / Reynisfjara Suðurland
Þorp á suðurströndinni og vinsælasta bækistöðin á Suðurlandi; Reynisfjara með svörtum sandi er í 10 mínútna fjarlægð – stuðlaberg og Reynisdrangar. Kirkjan á hæðinni er forgrunnurinn í Vík og fjaran gefur þér klettana; fjöll skyggja á lága norðursjóndeildarhringinn, svo geymdu staðinn fyrir sterkari nætur. Athugið: Laumuöldur í Reynisfjöru ganga tugi metra upp í fjöruna, líka á nóttunni. Haltu þig nálægt bílastæðinu.
Jökulsárlón Suðausturland
Jökulsárlón: norðurljósin speglast í vatninu milli ísjaka á reki. Að margra mati besta myndin á landinu – engin ljós, og bílastæðið er rétt við þjóðveg 1. Athugið: 4,5 klst. frá höfuðborginni; gistu á Höfn (1 klst.) eða í nágrenni Skaftafells.
Kirkjufell Snæfellsnes
Frægasta fjall Íslands, við Grundarfjörð á Snæfellsnesi. Þú horfir til norðurs yfir Kirkjufellsfoss – einmitt þangað sem norðurljósin kvikna. Athugið: Greitt bílastæði, og á góðum nóttum er þar heill skógur af þrífótum. Ekki stíga út á ísinn við fossinn.
Akureyri Norðurland
Höfuðstaður Norðurlands (19 þúsund íbúar) og bækistöð fyrir Mývatn. Á veturna er tölfræðilega minna skýjað en á Suðurlandi, og norðurljósabeltið liggur beint yfir. Athugið: Bæjarljósin: keyrðu 10–15 mínútur út með firðinum (t.d. í átt að Hjalteyri) eða upp á Víkurskarð.
Mývatn Norðurland
Mývatn með gervigígum, hraunbreiðum og jarðböðum; gistu í Reykjahlíð. Dimmt, flatt, opinn sjóndeildarhringur – og þjóðvegi 1 er haldið opnum á veturna.
Goðafoss Norðurland eystra
Foss við þjóðveg 1 milli Akureyrar og Mývatns, bílastæði opið allt árið, 35 mínútur frá Akureyri. Víður bogi af vatni í forgrunni og engin ljós nema á bílastæðinu. Athugið: Á veturna eru handrið og stígar ísilögð – haltu þig á merktum útsýnispöllum.
Skógafoss Suðurland
60 metra hár foss við þjóðveg 1 með stóru bílastæði og engri flóðlýsingu á nóttunni. Tjaldsvæði og hótel eru rétt hjá, svo þú getur beðið í hlýjunni. Athugið: Úðinn sest á linsuna – taktu með þér klút.
Gullfoss Suðurland
Fossinn við enda Gullna hringsins, 1,5 klst. frá höfuðborginni. Efra bílastæðið er opið á nóttunni, og þegar kaffihúsinu hefur verið lokað verður þar mannlaust og dimmt. Athugið: Á veturna eru tröppur og útsýnispallar ísilögð; horfðu á norðurljósin frá efri pallinum.
Hella / Hvolsvöllur Suðurland
Suðurlandsundirlendið, 90 mínútur frá höfuðborginni: fjöldi hótela og norðurljósaskála, flatt og dimmt milli þorpanna, með opnu útsýni til norðurs í átt að Heklu.
Höfn í Hornafirði Suðausturland
Útgerðarbær og bækistöð fyrir Vatnajökul og Jökulsárlón. Höfnin sjálf er upplýst, en 15 mínútur í burtu er Stokksnes með Vestrahorni – besti forgrunnurinn á Austurlandi.
Stokksnes / Vestrahorn Suðausturland
Tindótt Vestrahorn yfir svartri fjöru og sandöldum, 15 mínútur frá Höfn. Besti forgrunnurinn á Austurlandi, með speglun í blautum sandinum. Athugið: Einkaland – greiddu aðgangseyri í Viking Café; eftir myrkur skaltu ekki keyra af malarveginum út á sandinn.
Kirkjubæjarklaustur Suðurland
Þorp við þjóðveg 1, á miðri 270 km leiðinni milli Víkur og Jökulsárlóns: Eldhraun, bensínstöð og gisting. Flatt, dimmt, opinn sjóndeildarhringur í allar áttir.
Selfoss Suðurland
Stærsti bærinn á Suðurlandi, 60 km frá höfuðborginni, þar sem vegirnir að ströndinni mætast. Frekar viðmið fyrir veðrið og gististaður en athugunarstaður. Athugið: Keyrðu 10 mínútur út fyrir bæinn, t.d. í átt að Eyrarbakka.
Reykjanesviti Reykjanes
Elsti viti landsins, yst á Reykjanesskaga, 50 mínútur frá höfuðborginni: klettar, jarðhitasvæðið við Gunnuhver og engin ljós nema vitinn. Athugið: Eldgosasvæði 2023–2025: vegum í kringum Grindavík er stundum lokað. Skoðaðu safetravel.is áður en þú leggur af stað.
Kleifarvatn Reykjanes
Vatn í sigdal á Reykjanesskaga, 35 mínútur frá borginni. Svartar strendur og speglanir – góður kostur þegar ský hanga yfir Þingvöllum. Athugið: Vegur 42 er að hluta malarvegur og háll á veturna.
Garður Suðurnes
Garðskagavitar yst á skaganum, 10 mínútur frá Keflavíkurflugvelli. Flatur sjóndeildarhringur allan hringinn – tilvalið fyrir fyrstu eða síðustu nóttina.
Stykkishólmur Snæfellsnes
Hafnarbær á norðanverðu Snæfellsnesi. Súgandisey með vitanum horfir yfir Breiðafjörð og hundruð eyja og hólma.
Húsavík Norðurland
Hvalaskoðunarbærinn við Skjálfanda, með timburkirkjuna og höfnina í forgrunni. Bækistöð fyrir Norðausturland.
Egilsstaðir Austurland
Helsti bærinn á Austurlandi, með flugvöll og vegamót. Lagarfljót og Hallormsstaðaskógur bjóða upp á dimma staði 10–20 mínútur frá bænum.
Djúpivogur Austurland
Hafnarbær á austurströndinni, miðja vegu milli Hafnar og Egilsstaða. Búlandstindur yfir firðinum er forgrunnurinn og höfnin er aðeins dauflega upplýst.
Ísafjörður / Bolungarvík Vestfirðir
Höfuðstaður Vestfjarða og nágranninn handan ganganna. Á Ísafirði sjálfum er sjóndeildarhringurinn þröngur vegna djúps fjarðarins; 15 mínútur í burtu opnar Óshólaviti í Bolungarvík útsýnið til norðurs yfir hafið. Athugið: Tíðar lokanir vega og snjóflóðahætta á veturna – þetta svæði hentar lengri ferðum þar sem þú ert sjálfbjarga.
Borgarnes Vesturland
Bær við brúna yfir Borgarfjörð, klukkustund frá höfuðborginni og vinsæll gististaður á leiðinni vestur. Dimm tún og strandlengja 5 mínútur út fyrir bæinn.
Akranes Vesturland
Bær 45 mínútur frá höfuðborginni með tvo vita á Breiðinni: í uppáhaldi hjá norðurljósaljósmyndurum af höfuðborgarsvæðinu, með opnu útsýni til norðurs og vesturs.
Hvítserkur Norðurland vestra
Kletturinn sem líkist dreka sem drekkur úr sjónum, á Vatnsnesi, 40 mínútur frá þjóðvegi 1. Einstök mynd, með norðurhimininn beint yfir klettinum. Athugið: Síðustu kílómetrarnir eru malarvegur – á veturna aðeins við góðar aðstæður; brattur stígur niður í fjöruna.
Seyðisfjörður Austurland
Litríkur smábær innst í þröngum firði (ferja frá Danmörku). Fallegur, en fjöllin skyggja á megnið af himninum, svo norðurljósin sjást aðeins þegar þau eru hátt á lofti. Athugið: Fjarðarheiði er stundum lokuð á veturna; þegar göngin opna (2026+) verður það leiðin inn og út.
Vestmannaeyjar Suðurland
Heimaey með Eldfelli, 35 mínútna sigling með ferju frá Landeyjahöfn. Dimmt og framandi, en ferðir falla stundum niður á veturna. Athugið: Þú þarft að gista í Eyjum – síðasta ferjan fer að kvöldi.
Siglufjörður Norðurland vestra
Fyrrverandi síldarhöfuðborg nyrst á landinu, sem ekið er til um göng. Þröngur fjörður, en oft heiðskírt þegar restin af Norðurlandi er undir skýjum.
Dalvík Norðurland eystra
Lítill bær við Eyjafjörð með ferjunni til Grímseyjar. Opið útsýni yfir fjörðinn og fjöll Tröllaskaga.
Sauðárkrókur Norðurland vestra
Bær við Skagafjörð, á leiðinni milli höfuðborgarinnar og Akureyrar. Flöt strandlengja með útsýni út að Drangey.
Blönduós Norðurland vestra
Bær við þjóðveg 1 á Norðurlandi vestra, dæmigerður gististaður á miðri leið til Akureyrar. Ósar Blöndu og strönd Húnaflóa eru rétt hjá.
Reyðarfjörður / Neskaupstaður Austurland
Bækistöð á Austfjörðum: Reyðarfjörður og Eskifjörður eru við aðalveginn, og handan ganganna er Neskaupstaður við enda vegarins, með fjörð sem opnast til austurs og dimman himin. Athugið: Álverið á Reyðarfirði er upplýst alla nóttina; til að horfa á norðurljós skaltu fara til Eskifjarðar eða Neskaupstaðar.
Hólmavík Vestfirðir
Þorp á Ströndum, austan megin á Vestfjörðum, 3 klst. frá höfuðborginni. Mjög dimmt, mjög mannlaust, og þar er galdrasafn. Athugið: Þrjár klukkustundir frá höfuðborginni; vegur 61 yfir Steingrímsfjarðarheiði er stundum lokaður á veturna.
Patreksfjörður Vestfirðir
Lítill bær á sunnanverðum Vestfjörðum, bækistöð fyrir Látrabjarg og Rauðasand. Mjög erfitt að komast þangað á veturna. Athugið: Mjög erfitt að komast þangað á veturna: fjallvegir, malarkaflar og tíðar lokanir. Skoðaðu umferdin.is áður en þú leggur af stað.
Bláa lónið Reykjanes
Bláa lónið: baðstaðurinn og hótelin eru skært upplýst alla nóttina og lónið lokar stundum í eldgosum á Reykjanesi. Ferðamannasegull, en slæmur staður fyrir norðurljós. Athugið: Baðstaðurinn og hótelin eru skært upplýst alla nóttina og lónið lokar stundum í eldgosum á Reykjanesi. Reykjanesviti, 20 mínútum í burtu, er miklu betri.
Dettifoss Norðurland
Aflmesti foss Evrópu. Tilkomumikill á sumrin, en vegum 862 og 864 er lokað frá fyrsta snjó fram í maí – það er allt norðurljósatímabilið. Athugið: Vegum 862 og 864 er lokað frá fyrsta snjó fram í maí, þ.e. mestallt norðurljósatímabilið. Á veturna skaltu fara að Goðafossi í staðinn.
Landmannalaugar Suðurland
Litrík fjöll hálendisins, aðeins aðgengileg um F-vegi, sem eru lokaðir frá október til júní. Þangað kemstu ekki á norðurljósatímabilinu. Athugið: F-vegir eru lokaðir frá október til júní, svo staðurinn er utan seilingar á norðurljósatímabilinu. Hann er áfram á kortinu sem sumarstaður (seint í ágúst–september).
6. Að ljósmynda norðurljós
Það er aðeins ein regla: myndavélin þarf að vera alveg kyrr og safna ljósi í nokkrar sekúndur. Hitt snýst um að laga lýsingartímann að því hversu hratt norðurljósin hreyfast.
Myndavél á þrífæti
Sími
Myndavél: undirbúðu allt í dagsbirtu
Linsa: gleiðhorn (14–24 mm á fullum ramma) og eins ljósnæm og hægt er: f/1.4–f/2.8. Taktu UV-síuna af – á norðurljósamyndum getur hún valdið undarlegum sammiðja hringjum.
Handvirkur fókus. Sjálfvirkur fókus virkar ekki í myrkri. Kveiktu á lifandi mynd (live view), stækkaðu upp bjarta stjörnu eða fjarlægt ljós og snúðu hringnum þar til punkturinn er eins lítill og hægt er. Þú getur límt hringinn fastan með límbandi.
M-stilling, RAW-snið, hvítjöfnun um 3500–4000 K, hristivörn af (hún skemmir á þrífæti), 2 sekúndna sjálftakari eða fjarstýring.
Kuldinn étur rafhlöður. Geymdu vararafhlöðu í innri vasa. Þegar þú kemur aftur inn í bíl skaltu ekki taka myndavélina strax úr töskunni – hún fær móðu.
Forgrunnurinn gerir myndina. Foss, lítil kirkja, skuggamynd manneskju, spegilmynd í vatni. Grænn himinn einn og sér verður fljótt leiðinlegur.
Sími: já, með einu skilyrði
Haltu honum kyrrum. Lítill þrífótur með haldara, eða leggðu hann á stein eða bílrúðuna. Úr hendi færðu óskýra klessu.
Kveiktu á næturstillingu og veldu lengsta mögulega tíma (á þrífæti leyfir iPhone 10–30 s; á Android-símum skaltu leita að stillingunni „Pro“ eða „Nótt“: ISO 1600–3200, 4–10 s, fókus handvirkt á óendanlegt).
Slökktu á flassinu, notaðu 3 sekúndna sjálftakara og vistaðu í RAW ef síminn leyfir.
Lækkaðu birtuna á skjánum alveg niður – bjartur skjár eyðileggur nætursjónina og truflar þá sem eru í kringum þig.
Taktu nokkrar myndir og settu svo græjurnar frá þér. Bestu augnablik norðurljósanna vara í nokkrar mínútur – það væri synd að horfa á þau í gegnum skjá.
7. Orðskýringar og gagnlegir vefir
Orðskýringar
Sólvindur
Stöðugur straumur rafhlaðinna agna frá sólinni. Venjulega 300–500 km/s, í hviðum yfir 800.
IMF, Bt og Bz
Segulsvið milli reikistjarnanna sem vindurinn ber með sér. Bt er heildarstyrkur þess, Bz norður–suður-þátturinn. Neikvætt Bz opnar segulhvolfið.
Kp-stuðull
Heimsmælikvarði, reiknaður á þriggja klukkustunda fresti, á því hversu truflað segulsvið jarðar er, á kvarðanum 0–9. Frá Kp 5 er það segulstormur (G1); Kp 9 er G5.
Norðurljósabeltið
Hringurinn í kringum segulpólinn þar sem norðurljósin loga. Því sterkari sem virknin er, því breiðari verður hann og því sunnar nær hann.
Segulhviða (substorm)
Skyndileg losun orku úr hala segulhvolfsins. Varir 10–30 mínútur og einmitt þá „springa“ norðurljósin út í hreyfingu og litum.
CME
Kórónuskvetta: rafgasský sem sólin kastar frá sér. Uppspretta sterkustu norðurljósanna.
Kórónugat
Svæði á sólinni þaðan sem hraður vindur sleppur út. Uppspretta reglubundinna norðurljósa sem koma aftur á um það bil 27 daga fresti.
Punkturinn L1
Punktur 1,5 milljón km frá jörðu í átt að sólu, þar sem gervitunglin sem mæla sólvindinn eru, áður en hann nær til okkar.
Hemispheric Power
Mat á heildarafli norðurljósa yfir heilu hveli, í gígavöttum. Fljótleg tala um „hversu mikið er að gerast núna“.
safetravel.is Viðvaranir og tilkynningar fyrir ferðalanga.
Algengar spurningar
Hvenær er best að sjá norðurljós á Íslandi?
Frá lokum ágúst fram í miðjan apríl, þegar næturnar eru virkilega dimmar. Besti tíminn er yfirleitt kl. 22:00–1:00 og í kringum jafndægur (september–október og mars) sjást norðurljós tölfræðilega oftar. Frá miðjum maí til loka júlí verður aldrei dimmt á Íslandi.
Hvaða Kp-gildi þarf til að sjá norðurljós á Íslandi?
Ísland liggur beint undir norðurljósabeltinu, svo í heiðskíru dugar Kp 2–3 og jafnvel við Kp 1 sést oft bogi lágt í norðri. Ský og neikvætt Bz í sólvindinum skipta meira máli en Kp – þess vegna sameinar ratsjáin allt þetta í eina einkunn.
Hvar er hægt að sjá norðurljós nálægt Reykjavík?
Innan borgarinnar er dimmast við Gróttu, en bjarminn frá ljósunum deyfir dauf norðurljós. Alvöru myrkur finnurðu á Þingvöllum (um 45 mínútna akstur), við Kleifarvatn (um 35 mínútur) eða við vitana á Akranesi (um 45 mínútur). Allir þessir staðir eru í röðun ratsjárinnar með spá fyrir hverja nótt.
Hvernig virkar einkunnin 0–100 á AuroraRadar.pro?
Fyrir hverja klukkustund næturinnar og hvern af 38 stöðum margfaldar ratsjáin fjóra þætti: norðurljósavirkni (Kp-spá og, fyrir yfirstandandi klukkustund, mældan sólvind), skýjahulu í þremur lögum, myrkur (hæð sólar) og tunglið. Einkunn staðar er besta klukkustund hans; 100 þýðir fullkomna nótt, sem kemur nánast aldrei.
Hvaðan koma gögnin og hversu oft eru þau uppfærð?
Norðurljósavirkni, sólvindur og norðurljósabeltið koma frá NOAA SWPC; norðurljósaspáin 0–9, sól, tungl og veðurviðvaranir frá Veðurstofu Íslands; ský, hiti og vindur frá MET Norway. Sólvindurinn er uppfærður á 20 mínútna fresti, veður fyrir hvern stað á klukkustundar fresti og gögn Veðurstofunnar á 6 klukkustunda fresti.
Er AuroraRadar.pro ókeypis?
Já. Ratsjáin virkar í vafranum, án innskráningar og án þess að setja upp app, á sjö tungumálum: íslensku, ensku, þýsku, frönsku, ítölsku, spænsku og pólsku. Það má bæta henni á heimaskjá símans og opna hana eins og app.
Með þínu samþykki tel ég heimsóknir með Google Analytics (vafrakökur). Nánar
Bjóddu mér upp á kaffi
